Idę do sklepu. Chodzę do szkoły. Jadę do Krakowa. Co roku jeździmy do Polski.
Polski nie ma jednego czasownika odpowiadającego angielskiemu to go. O wyborze czasownika decydują dwa pytania: pieszo czy środkiem transportu? oraz jedna droga do celu czy czynność powtarzana i ogólna? Z tego wychodzą dwie pary czasowników, a każda para to jedno znaczenie w dwóch wersjach.
Krótko: pieszo, jedna droga: iść (idę do sklepu). Pieszo, powtarzanie lub ogólnie: chodzić (chodzę do szkoły). Środkiem transportu, jedna droga: jechać (jadę do Krakowa). Środkiem transportu, powtarzanie lub ogólnie: jeździć (jeżdżę do pracy).
Po angielsku wystarczy jedno go w każdym z tych zdań: I'm going to the shop, I go to school, we went by train. Polski zawiera sposób poruszania się w samym czasowniku (iść albo jechać) i każe jeszcze wybrać między jedną drogą a drogą powtarzaną (iść albo chodzić).
Dwie pary, cztery czasowniki
| Pieszo | Środkiem transportu | |
|---|---|---|
| Jeden kierunek: jedna droga do celu | iść | jechać |
| Powtarzanie lub ogólnie: nawyk, tam i z powrotem, bez celu | chodzić | jeździć |
Wszystkie cztery są niedokonane (zob. Aspekt czasownika: niedokonany i dokonany (wprowadzenie)). Gramatyki nazywają górny rząd czasownikami ruchu jednokierunkowymi, a dolny wielokierunkowymi.
Czas teraźniejszy
Iść i jechać są nieregularne i najlepiej nauczyć się ich takich, jakie są (pojawiły się w lekcji Dokąd? do + dopełniacz, na / w + biernik). Chodzić i jeździć odmieniają się według wzoru z lekcji Czas teraźniejszy: czasowniki na -ę, -isz / -ysz (robić, mówić), a jeździć zmienia spółgłoskę w dwóch formach:
| iść | chodzić | jechać | jeździć | |
|---|---|---|---|---|
| ja | idę | chodzę | jadę | jeżdżę |
| ty | idziesz | chodzisz | jedziesz | jeździsz |
| on / ona / ono | idzie | chodzi | jedzie | jeździ |
| my | idziemy | chodzimy | jedziemy | jeździmy |
| wy | idziecie | chodzicie | jedziecie | jeździcie |
| oni / one | idą | chodzą | jadą | jeżdżą |
Uwaga na pisownię idziesz (nie idzisz) i na ż w jeżdżę i jeżdżą, którego nie ma w jeździsz, jeździ, jeździmy, jeździcie.
Jeden kierunek: iść i jechać
Używamy ich, gdy jesteśmy w drodze do celu, na jednej trasie. Droga może odbywać się właśnie teraz albo być jedną zaplanowaną podróżą:
- Dokąd idziesz? – Idę do sklepu.
- Jadę autobusem do pracy.
- Jutro jadę do Warszawy.
- Jutro idę do dentysty.
Pytanie to Dokąd?, a cel tworzymy tak, jak w lekcji Dokąd? do + dopełniacz, na / w + biernik: do domu, na dworzec, do lekarza.
W czasie przeszłym czasowniki jednokierunkowe opisują drogę, która trwała, często przerwaną przez coś innego:
- Szedłem do domu, kiedy spotkałem Annę.
- Jechaliśmy do Gdańska, gdy zaczęło padać.
Temat czasu przeszłego od iść się zmienia (szedł, szła, szli), o czym mówi lekcja Czas przeszły: tematy nieregularne i końcówki osobowe (mógł, szedł, jadł). Jechać w czasie przeszłym jest regularne: jechał, jechała, jechali.
Powtarzanie lub ogólnie: chodzić i jeździć
Te czasowniki są zwykłym wyborem, gdy nie ma jednej drogi do celu. Obejmują kilka sytuacji:
1. Nawyki i regularne trasy.
- Codziennie chodzę do pracy.
- Co roku jeździmy do Polski.
- Chodzę na basen we wtorki.
2. Regularne uczęszczanie dokądś. Czasownik mówi, że ktoś jest uczniem, członkiem albo stałym gościem. W tym znaczeniu chodzić nic nie mówi o tym, jak ta osoba tam dociera:
- Moja córka chodzi do szkoły.
- Mój brat chodzi na angielski.
3. Poruszanie się bez jednego celu. Z po + miejscownik, jak w po parku:
- Lubię chodzić po mieście.
- Dzieci chodzą po parku.
4. Umiejętność i czynność ogólna.
- Dziecko już chodzi.
- Umiem jeździć na rowerze.
- Nie lubię jeździć samochodem.
5. Powtarzane drogi w przeszłości.
- Kiedyś chodziłem do tej szkoły.
- Często jeździłem do Polski.
Pytania o częstość też mają te czasowniki: Jak często jeździsz do Polski?
Żeby powiedzieć, że byliśmy gdzieś raz i wróciliśmy, polski często używa być zamiast czasownika ruchu: Wczoraj byłem w kinie. Dokonane poszedłem / pojechałem też jest naturalne, gdy ważna jest sama podróż: Wczoraj pojechałem do Krakowa.
Czas przyszły czasowników powtarzanych tworzymy z będę + bezokolicznik, jak w lekcji Czas przyszły niedokonany (będę + bezokolicznik lub forma czasu przeszłego): Będę chodzić na basen. Dla jednej przyszłej podróży polski często używa czasu teraźniejszego (Jutro jadę do Krakowa) albo czasowników dokonanych pójść i pojechać (zob. Czas przyszły dokonany (przyszły prosty)): Pójdę do kina. Pojadę do Krakowa.
Czym jedziemy
Jechać i jeździć pasują do każdego pojazdu lądowego, a środek transportu stoi w narzędniku, bez przyimka (zob. Narzędnik: zawody i „z” (z kim?)):
| Mianownik | Narzędnik | Przykład |
|---|---|---|
| autobus | autobusem | Jadę autobusem. |
| pociąg | pociągiem | Jedziemy pociągiem. |
| samochód | samochodem | Jeżdżę do pracy samochodem. |
| rower | rowerem | Jedzie rowerem. |
| taksówka | taksówką | Jadę taksówką. |
Przy chodzeniu można dodać pieszo albo na piechotę: Idę pieszo. Chodzę do szkoły na piechotę. Dla samolotu polski używa innego czasownika (lecieć, zob. niżej).
Inne pary tego samego typu
Kilka innych czasowników ruchu działa tak samo, z jednym czasownikiem jednokierunkowym i jednym powtarzanym:
| Jeden kierunek | Powtarzanie lub ogólnie | Znaczenie |
|---|---|---|
| lecieć (lecę, lecisz, lecą) | latać (latam, latasz, latają) | poruszać się w powietrzu |
| biec (biegnę, biegniesz, biegną) | biegać (biegam, biegasz, biegają) | poruszać się biegiem |
| płynąć (płynę, płyniesz, płyną) | pływać (pływam, pływasz, pływają) | poruszać się w wodzie |
- Jutro lecę do Londynu. Często latam do Włoch.
- Biegnę na autobus! Biegam rano w parku.
- Umiem pływać. Pływamy w morzu.
Gdy czasownik ruchu dostaje przedrostek (przyjść, wyjść, przyjechać), wybór między dwiema wersjami działa inaczej. To temat późniejszej lekcji, Czasowniki ruchu z podstawowymi przedrostkami.
Częste błędy
- ❌ Idę do Polski samolotem. → ✅ Lecę do Polski samolotem. (iść oznacza chodzenie pieszo, a samolot wymaga lecieć)
- ❌ Idę autobusem do pracy. → ✅ Jadę autobusem do pracy. (każdy pojazd lądowy wymaga jechać)
- ❌ Teraz chodzę do sklepu. → ✅ Teraz idę do sklepu. (jedna trwająca droga wymaga czasownika jednokierunkowego)
- ❌ Ona idzie do tej szkoły od dwóch lat. → ✅ Ona chodzi do tej szkoły od dwóch lat. (regularne uczęszczanie wymaga chodzić)
- ❌ Idzisz do kina? → ✅ Idziesz do kina? (2. osoba to idziesz)
- ❌ Jeżdżisz do pracy autobusem? → ✅ Jeździsz do pracy autobusem? (ż tylko w jeżdżę i jeżdżą)
Szybki sprawdzian
Uzupełnij każde zdanie właściwym czasownikiem.
- Dokąd ___? (ty, pieszo, teraz)
- Co roku ___ do Polski. (my, środkiem transportu, nawyk)
- Teraz ___ autobusem do pracy. (ja)
- Ona codziennie ___ do szkoły. (pieszo, nawyk)
- Wczoraj ___ do domu, kiedy zaczęło padać. (ja, mężczyzna, byłem w drodze)
- Jutro ___ do Londynu samolotem. (ja)
Pokaż odpowiedzi
- idziesz (Dokąd idziesz?) 2. jeździmy (Co roku jeździmy do Polski.) 3. jadę (Teraz jadę autobusem do pracy.) 4. chodzi (Ona codziennie chodzi do szkoły.) 5. szedłem (Wczoraj szedłem do domu, kiedy zaczęło padać.) 6. lecę (Jutro lecę do Londynu samolotem.)
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Polski ma dwie pary: iść / chodzić (pieszo) i jechać / jeździć (środkiem transportu).
- Iść i jechać opisują jedną drogę do celu, trwającą teraz albo zaplanowaną (Idę do sklepu. Jutro jadę do Krakowa.).
- Chodzić i jeździć to zwykły wybór dla nawyków, regularnego uczęszczania, poruszania się bez jednego celu i ogólnej umiejętności (chodzę do szkoły, umiem jeździć na rowerze).
- Każdy pojazd lądowy wymaga jechać lub jeździć, a pojazd stoi w narzędniku (jadę autobusem); samolot wymaga lecieć lub latać.
- Uwaga na formy: idziesz, jeździsz i ż tylko w jeżdżę, jeżdżą.
- Dla jednej zakończonej podróży w przeszłości polski często mówi być (Wczoraj byłem w kinie) albo używa dokonanego pójść / pojechać.
- Biec / biegać i płynąć / pływać podlegają temu samemu podziałowi na jeden kierunek i powtarzanie.