Lavoro a Roma e abito vicino al centro.Pracuję w Rzymie i mieszkam blisko centrum.

Włoskie czasowniki na -are tworzą największą grupę i prawie wszystkie odmieniają się według jednego regularnego wzoru. Odcinamy -are, żeby otrzymać temat, i dodajemy końcówkę pasującą do podmiotu: parlare → parl- + -o, -i, -a, -iamo, -ate, -ano.

W skrócie: -o, -i, -a, -iamo, -ate, -ano. Każda osoba ma własną końcówkę, więc zaimek osobowy zwykle się pomija.

Po polsku też zwykle pomija się zaimek (pracuję, mieszkamy), bo końcówka pokazuje osobę, więc włoskie Lavoro wyda się znajome.

Wzór: parlare (mówić)

Osoba Forma Przykład
io parlo Parlo italiano. (Mówię po włosku.)
tu parli Parli inglese? (Mówisz po angielsku?)
lui / lei / Lei parla Marco parla molto. (Marco dużo mówi.)
noi parliamo Parliamo di musica. (Rozmawiamy o muzyce.)
voi parlate Parlate piano. (Mówicie cicho.)
loro parlano Parlano con il professore. (Rozmawiają z nauczycielem.)

Ten sam wzór dotyczy setek czasowników: abitare (mieszkać), lavorare (pracować), studiare (uczyć się, studiować), mangiare (jeść), comprare (kupować), ascoltare (słuchać), guardare (oglądać), cucinare (gotować), aspettare (czekać), amare (kochać).

Końcówki pokazują, kto wykonuje czynność, więc zaimek osobowy zwykle się pomija (Abito a Milano, a nie Io abito a Milano). Używa się go, by przeciwstawić lub podkreślić (zob. Zaimki osobowe w roli podmiotu (io, tu, lui/lei, noi, voi, loro)).

Akcent przesuwa się w poszczególnych formach: PAR-lo, PAR-li, PAR-la, par-LIA-mo, par-LA-te, PAR-la-no.

Lei (grzecznościowe „Pan/Pani”) ma taką samą formę jak lui / lei: Lei parla bene. (zob. Grzecznościowa forma z Lei).

Zmiany pisowni

Niektóre grupy czasowników zmieniają pisownię, żeby zachować to samo brzmienie.

-care i -gare: przed i i e dodaje się h (żeby k i g pozostały twarde):

cercare (szukać) pagare (płacić)
io cerco pago
tu cerchi paghi
lui / lei cerca paga
noi cerchiamo paghiamo
voi cercate pagate
loro cercano pagano

-ciare, -giare i -iare: temat zachowuje tylko jedno i. Litera i tematu wypada przed końcówką zaczynającą się od i, więc w formach tu i noi nigdy nie ma podwójnego ii:

  • mangiare → tu mangi, noi mangiamo (nie mangii, mangiiamo)
  • cominciare (zaczynać) → tu cominci, noi cominciamo
  • studiare → tu studi, noi studiamo

(Kilka czasowników z akcentowanym i, takich jak sciare, zachowuje obie litery: tu scii.)

Kiedy używa się czasu teraźniejszego

Włoski czas teraźniejszy często obejmuje to, co angielski wyraża dwoma czasami (present simple i present continuous). Włoski ma też stare + gerundio dla czynności w toku, które poznasz później.

  • Zwyczaje i rutyna: Lavoro dal lunedì al venerdì. (Pracuję od poniedziałku do piątku.)
  • Fakty i stany: Abitiamo in centro. (Mieszkamy w centrum.)
  • To, co dzieje się teraz (gdy kontekst jasno wskazuje „teraz”): Cucino e ascolto la radio. (Gotuję i słucham radia.)
  • Zaplanowana bliska przyszłość, ze słowem określającym czas: Domani lavoro fino alle sei. (Jutro pracuję do szóstej.)

Przeczenia i pytania

Aby zaprzeczyć, stawia się non przed czasownikiem: Non parlo tedesco. (zob. Przeczenie z non). Pytanie może zachować ten sam szyk, a w pytaniach tak/nie głos idzie w górę: Parli inglese? (zob. Pytania: intonacja i szyk wyrazów).

Niektóre częste czasowniki są nieregularne

Kilka bardzo częstych czasowników na -are nie podąża za wzorem: andare (iść, jechać), dare (dawać), stare (być, przebywać) i fare (robić). Mają własną lekcję: Czas teraźniejszy: częste czasowniki nieregularne (andare, fare, dare, stare).

Częste błędy

  • ❌ io parlare → ✅ io parlo (bezokolicznik nie jest formą odmienioną)
  • ❌ tu parla → ✅ tu parli (-a jest dla lui / lei; tu ma końcówkę -i)
  • ❌ lui parlo → ✅ lui parla
  • ❌ noi parlamo → ✅ noi parliamo (końcówka to -iamo)
  • ❌ loro parlono → ✅ loro parlano (-ono należy do innych grup czasowników; czasowniki na -are mają -ano)
  • ❌ tu mangii → ✅ tu mangi (tylko jedno i)
  • ❌ tu cerci → ✅ tu cerchi (dodajemy h, żeby zachować dźwięk [k])

Krótkie sprawdzenie

Napisz poprawną formę czasu teraźniejszego.

  1. io (abitare)
  2. tu (cercare)
  3. lui (mangiare)
  4. noi (pagare)
  5. voi (ascoltare)
  6. loro (comprare)
  7. tu (studiare)
Pokaż odpowiedzi
  1. abito   2. cerchi   3. mangia   4. paghiamo   5. ascoltate   6. comprano   7. studi

Najważniejsze informacje

  • Regularne czasowniki na -are: odcinamy -are i dodajemy -o, -i, -a, -iamo, -ate, -ano.
  • Każda osoba ma własną końcówkę, więc zaimek zwykle się pomija.
  • Czasowniki na -care i -gare dodają h przed i (cerchi, cerchiamo, paghi, paghiamo).
  • Czasowniki na -ciare, -giare i -iare zachowują tylko jedno i przed -i i -iamo (mangi, mangiamo, studi).
  • Włoski czas teraźniejszy obejmuje zwyczaje, fakty, często to, co dzieje się teraz, i zaplanowaną bliską przyszłość.
  • andare, dare, stare i fare są nieregularne.