Jestem z Polski. Dostałem list od Anny. Jestem u lekarza. Piję kawę bez cukru. To prezent dla mamy. Mieszkam obok szkoły.

Po polsku przyimek decyduje o przypadku rzeczownika, który po nim stoi. Jedne łączą się z miejscownikiem (w domu), inne z biernikiem (na pocztę), a wiele najpotrzebniejszych z dopełniaczem. Połączenie do + dopełniacz znasz już z lekcji Dokąd? do + dopełniacz, na / w + biernik. Teraz dochodzi sześć kolejnych przyimków, które usłyszysz codziennie: z, od, u, bez, dla i obok.

Krótko: z = z miejsca, od = od osoby lub od punktu wyjścia, u = u kogoś, bez = bez, dla = dla, obok = obok. Po wszystkich sześciu rzeczownik stoi w dopełniaczu, z końcówkami z lekcji Dopełniacz: przynależność i ilość jednego.

Po angielsku jedno from odpowiada polskim z i od, a jedno at polskiemu u (at the doctor's), poza tym rzeczownik się nie zmienia. Po polsku trzeba wybrać przyimek (z dla miejsca, od dla osoby lub momentu) i dodać końcówkę dopełniacza. Dobra wiadomość jest taka, że wszystkie sześć przyimków łączy się z tym samym przypadkiem.

z / ze: z miejsca

z (przed niektórymi grupami spółgłosek ze) odpowiada na pytanie Skąd? i jest parą dla do oraz na:

Idziemy tam Wracamy, jesteśmy stamtąd
Idę do domu. Wracam z domu.
Jadę do Polski. Jestem z Polski.
Idę do pracy. Wracam z pracy.
Idę do szkoły. Wracam ze szkoły.
Idę do sklepu. Wracam ze sklepu.

Miejsca, które w pytaniu „gdzie?” i „dokąd?” biorą na (na dworcu, na dworzec), przy wyjściu też biorą z: Wracam z dworca. Wychodzę z poczty. W praktyce z jest parą „powrotną” zarówno dla do, jak i dla na.

Pytanie brzmi Skąd?: Skąd jesteś? Jestem z Polski. Skąd wracasz? Z pracy. To samo słowo oznacza też materiał (stół z drewna; zob. Dopełniacz: przynależność i ilość jednego).

Uwaga: z z narzędnikiem znaczy „razem z” (kawa z mlekiem, idę z Anną) i to inny wzorzec; zob. Narzędnik: zawody i „z” (z kim?). Różnicę pokazuje przypadek rzeczownika: z domu (z wnętrza domu) i z domem (razem z domem).

od: od osoby lub od punktu wyjścia

od też oznacza „z”, ale patrzy na punkt wyjścia: najczęściej na osobę, a także na moment lub odległość.

Użycie Przykład
osoba coś daje lub przysyła Dostałem list od Anny.
osoba coś mówi Mam wiadomość od brata.
od jakiegoś momentu Pracuję tutaj od poniedziałku.
od rana, od roku Czekam od rana. Mieszkam tu od roku.
początek odległości Od domu do szkoły jest dziesięć minut.

Przy czasie po polsku zwykle stoi czas teraźniejszy (Uczę się polskiego od roku.), podczas gdy po angielsku mówi się have been learning. Para od … do … wyznacza przedział: od rana do wieczora, od poniedziałku do piątku.

Przy miejscu z znaczy „z wnętrza, z”, a od wskazuje punkt, od którego się mierzy lub oddala, często osobę: Wracam z pracy., ale Wracam od lekarza. Przy osobach normalnym wyborem jest od, tak jak do przy zmierzaniu do nich (idę do lekarza, wracam od lekarza).

u: u kogoś

u znaczy „u kogoś, w czyimś domu”. Odpowiada na Gdzie? w przypadku osób, podczas gdy miejsca biorą w lub na z miejscownikiem:

  • Jestem u lekarza.
  • Mieszkam u babci.
  • Spotykamy się u Anny.
  • U nas jest zimno.

Trzy przyimki przy osobach tworzą więc szereg: do + dopełniacz (idę do), u + dopełniacz (jestem u), od + dopełniacz (wracam od): Idę do lekarza. Jestem u lekarza. Wracam od lekarza. Przy miejscach: Idę do szkoły. Jestem w szkole. Wracam ze szkoły.

u pojawia się też w codziennym pytaniu o samopoczucie: Co u ciebie? U mnie wszystko w porządku.

bez: brak

bez oznacza brak. To, czego brakuje, stoi w dopełniaczu:

  • Kawa bez cukru.
  • Herbata bez mleka.
  • Wychodzę bez parasola.
  • Nie mogę żyć bez muzyki.

bez jest przeciwieństwem z w znaczeniu „razem z”: kawa z mlekiem (narzędnik), ale kawa bez mleka (dopełniacz). Te dwa przyimki nie łączą się z tym samym przypadkiem.

dla: dla kogo lub czego

dla wskazuje osobę lub cel, któremu coś służy:

  • To prezent dla mamy.
  • Kupiłem bilety dla dzieci.
  • To jest dobre dla zdrowia.
  • Mam coś dla ciebie.

Używamy dla przy osobie, która coś dostaje lub której to służy, albo przy celu wyrażonym rzeczownikiem (Ćwiczę dla zdrowia.). Gdy cel wyraża całe zdanie („żeby coś zrobić”), po polsku używa się zdania celowego z żeby.

obok: bliskość

obok wskazuje miejsce, a to, co jest obok, stoi w dopełniaczu:

  • Mieszkam obok szkoły.
  • Usiądź obok mnie.
  • Obok sklepu jest apteka.

obok może stać też samo, jako przysłówek: Mieszkam obok. Bardzo częstym bliskoznacznikiem jest koło, również z dopełniaczem (koło domu, koło mnie); tak samo używa się blisko (blisko domu).

Zaimki po tych przyimkach

Zaimki stoją w formach dopełniacza z lekcji Zaimki osobowe w przypadkach zależnych (mnie, mi, go, jemu, z nim), a formy trzeciej osoby zaczynające się na j lub i dostają po przyimku n-:

z od u bez dla obok
ja ze mnie ode mnie u mnie beze mnie dla mnie obok mnie
ty z ciebie od ciebie u ciebie bez ciebie dla ciebie obok ciebie
on z niego od niego u niego bez niego dla niego obok niego
ona z niej od niej u niej bez niej dla niej obok niej
my z nas od nas u nas bez nas dla nas obok nas
wy z was od was u was bez was dla was obok was
oni / one z nich od nich u nich bez nich dla nich obok nich

Przed mnie przyimki od, bez i z przybierają postać ode, beze i ze (ode mnie, beze mnie, ze mnie), bo tak łatwiej wymówić. Przy z trzeba uważać: dopełniacz ze mnie nie jest narzędnikiem ze mną („razem ze mną”), i podobnie z niego różni się od z nim. Krótkich form go i mu nie używa się po przyimku; stoją tam formy długie z n- (niego, niemu).

Częste błędy

  • ❌ Wracam od pracy. → ✅ Wracam z pracy. (miejsce, z którego wracamy, wymaga z)
  • ❌ Dostałem list z Anny. → ✅ Dostałem list od Anny. (od osoby wymaga od)
  • ❌ Jestem w lekarzu. → ✅ Jestem u lekarza. (u osoby wymaga u)
  • ❌ Kawa bez cukier. → ✅ Kawa bez cukru. (po bez dopełniacz)
  • ❌ To prezent dla mama. → ✅ To prezent dla mamy.
  • ❌ Mieszkam obok szkoła. → ✅ Mieszkam obok szkoły.
  • ❌ Prezent dla go. → ✅ Prezent dla niego. (po przyimku niego, nie go)

Szybki sprawdzian

Wstaw wyraz z nawiasu w odpowiedniej formie.

  1. Wracam z ___. (praca)
  2. Dostałem wiadomość od ___. (brat)
  3. Jestem u ___. (babcia)
  4. Poproszę herbatę bez ___. (cukier)
  5. To jest dla ___. (ona)
  6. Mieszkam obok ___. (park)
Pokaż odpowiedzi
  1. pracy   2. brata   3. babci   4. cukru   5. niej   6. parku

Najważniejsze

  • z / ze (z miejsca, Skąd?), od (od osoby lub punktu wyjścia, od momentu), u (u kogoś), bez, dla i obok łączą się z dopełniaczem.
  • Miejsca i osoby tworzą pary: do szkoły, w szkole, ze szkoły, ale do lekarza, u lekarza, od lekarza.
  • z + dopełniacz znaczy „z, ze środka”; z + narzędnik znaczy „razem z”: z domu i z Anną.
  • bez jest przeciwieństwem „razem z”: kawa z mlekiem, ale kawa bez mleka.
  • Po przyimku zaimki trzeciej osoby dostają n-: od niego, dla niej, u nich; przed mnie przyimki przybierają postać ode, beze, ze.