Podeszłam do okna i zobaczyłam, że przez ulicę przechodzi mój brat. Zaraz zejdę na dół, a potem obejdziemy park.

W artykule Czasowniki ruchu z podstawowymi przedrostkami (przyjść, wyjść, przyjechać) były przedrostki oznaczające przyjście i wyjście. Jest ich więcej i każdy dodaje do tych samych dwóch czasowników podstawowych trochę kierunku: -iść pieszo i -jechać pojazdem. Z pod- idzie się w stronę czegoś, z prze- przez coś, z ob- dookoła czegoś, z za- wstępuje się po drodze, a z z- idzie się w dół.

W skrócie: pod- = zbliżyć się (podejść do okna), prze- = przejść przez coś / na drugą stronę (przejść przez ulicę), ob- = obejść dookoła (obejść jezioro), za- = zajść po drodze (zajść do sklepu), z- = zejść w dół (zejść na dół). Wszystkie te czasowniki są dokonane; ich niedokonane odpowiedniki to podchodzić, przechodzić, obchodzić, zachodzić, schodzić.

Po angielsku podobne znaczenia oddają zwykle czasownik z partykułą (walk up to, go around, drop in, go down), a cross the street bierze dopełnienie bez przyimka. Polski wbudowuje kierunek w przedrostek i często zostawia przyimek, który trzeba zapamiętać razem z czasownikiem: przejść przez ulicę, podejść do okna, ale obejść jezioro bez przyimka.

Pięć kolejnych przedrostków

Przedrostek Znaczenie Pieszo Pojazdem
pod- zbliżyć się, dojść blisko podejść podjechać
prze- przejść przez, przemieścić się na drugą stronę przejść przejechać
ob- obejść dookoła obejść objechać
za- wstąpić po drodze zajść zajechać
z- zejść w dół, zejść z czegoś zejść zjechać

Kilka uwag o użyciu:

  • podejść / podjechać: kierujesz się do osoby albo miejsca i zatrzymujesz się tuż przy nim. Podszedł do mnie i zapytał o drogę. Taksówka podjechała pod hotel.
  • przejść / przejechać: pokonujesz jakąś przestrzeń albo przechodzisz przez nią. Przeszliśmy przez most. Przejechałem przez całe miasto.
  • obejść / objechać: poruszasz się dookoła czegoś, a to, co obchodzisz, jest dopełnieniem bliższym. Obeszliśmy jezioro. Objechał korek bocznymi ulicami.
  • zajść / zajechać: zatrzymujesz się na krótko po drodze, często żeby coś załatwić. Zajdę do apteki po drodze. Zajdę po ciebie o ósmej.
  • zejść / zjechać: idziesz albo jedziesz w dół albo schodzisz z czegoś. Zeszłam po schodach. Zjechaliśmy windą na parter. Zjechał z autostrady.

Czasownik zajść ma też inne znaczenia, które poznasz później, na przykład Słońce zaszło, a dojść występuje w utartych wyrażeniach, takich jak dojść do wniosku.

Wchodzenie i docieranie do celu, jeszcze raz

Wejść / wjechać i dojść / dojechać już znasz. Nowy jest na tym poziomie wybór przyimka:

  • do + dopełniacz, gdy wchodzisz do zamkniętej przestrzeni albo zmierzasz do celu: Wszedłem do pokoju. Doszliśmy do mostu.
  • na + biernik, gdy wchodzisz na powierzchnię, piętro, scenę albo wydarzenie: Wszedł na górę. Wjechali na parking. Weszła na scenę.

Tak samo zejść i zjechać łączą się z z + dopełniacz dla tego, co się opuszcza (zejść z drzewa, zjechać z autostrady), i z na + biernik dla miejsca, do którego się dociera (zejść na dół, zjechać na parter). Gdy schodzi się do jakiegoś pomieszczenia, używa się do (zejść do piwnicy).

Który przyimek przy którym czasowniku

Czasownik Rekcja Przykład
podejść / podjechać do + dopełniacz, pod + biernik Podeszła do drzwi. Auto podjechało pod dom.
przejść / przejechać przez + biernik Przeszedł przez ulicę. Przejechaliśmy przez las.
przejść obok obok + dopełniacz Przeszła obok sklepu.
obejść / objechać biernik (bez przyimka) Obeszli budynek.
zajść / zajechać do + dopełniacz, po + biernik (żeby wziąć coś albo kogoś) Zajdź do sklepu. Zajdę po chleb.
zejść / zjechać z + dopełniacz, na + biernik, do + dopełniacz Zszedł z drzewa. Zeszła do piwnicy. Zjechali na parter.
wejść / wjechać do + dopełniacz, na + biernik Wszedł do kuchni. Weszli na szczyt.

O samych przypadkach jest mowa w artykułach Dokąd? do + dopełniacz, na / w + biernik i Dopełniacz: przyimki (z, od, u, bez, dla, obok).

Formy: czasownik podstawowy zmienia się jak zwykle

Czasowniki z -iść zachowują nieregularny temat czasownika iść: -jdę, -jdziesz w czasie przyszłym i -szedł, -szła, -szli w przeszłym. Formy czasu przeszłego czasowników z przedrostkiem mają różny kształt (podszedł, ale podeszła), dlatego najłatwiej uczyć się ich w gotowej postaci:

Czasownik Czas przyszły (ja) Czas przeszły (on / ona / oni)
podejść podejdę podszedł / podeszła / podeszli
przejść przejdę przeszedł / przeszła / przeszli
obejść obejdę obszedł / obeszła / obeszli
zajść zajdę zaszedł / zaszła / zaszli
zejść zejdę zszedł / zeszła / zeszli

Czasowniki z -jechać są regularne: -jadę, -jedziesz w czasie przyszłym i -jechał, -jechała, -jechali w przeszłym: podjadę, przejedziesz, objechał, zajechała, zjechali.

Dokonany i niedokonany

Wszystkie czasowniki z pierwszej tabeli są dokonane: nazywają jeden zakończony ruch, a ich formy podobne do czasu teraźniejszego odnoszą się do przyszłości (zob. Aspekt czasownika: niedokonany i dokonany (wprowadzenie) i Czas przyszły dokonany (przyszły prosty)). Niedokonane odpowiedniki tworzy się z -chodzić i -jeżdżać; służą do nawyków, powtarzających się czynności i ruchu, który trwa:

Znaczenie Pieszo Pojazdem
zbliżać się podchodzić (podchodzę) podjeżdżać (podjeżdżam)
przechodzić przez przechodzić przejeżdżać
obchodzić dookoła obchodzić objeżdżać
zachodzić po drodze zachodzić zajeżdżać
schodzić w dół schodzić zjeżdżać
  • Codziennie przechodzę przez ten park.
  • Przechodziłem przez ulicę, gdy zadzwonił telefon.
  • Przeszedłem przez ulicę i wszedłem do sklepu.
  • Czasem zachodzę do niej po pracy.
  • Autobus podjeżdża pod sam dom.

Polecenia przeczące zwykle mają formę niedokonaną, nawet gdy chodzi o jedną czynność: Nie przechodź przez ulicę na czerwonym świetle! Polecenie twierdzące dotyczące jednego zakończonego ruchu ma formę dokonaną: Podejdź tu, proszę! O samych poleceniach jest mowa w artykule Tryb rozkazujący (proste polecenia).

Częste błędy

  • ❌ Przeszedłem do ulicy. → ✅ Przeszedłem przez ulicę. (przejście wymaga przez + biernik, a do + dopełniacz nazywa cel)
  • ❌ Podszedłem na okno. → ✅ Podszedłem do okna. (przy osobie albo rzeczy używamy do + dopełniacz)
  • ❌ Wszedłem na pokój. → ✅ Wszedłem do pokoju. (zamknięta przestrzeń wymaga do, powierzchnia albo piętro na)
  • ❌ Wczoraj zeszedłem na dół. → ✅ Wczoraj zszedłem na dół. (czas przeszły od zejść to zszedł, zeszła)
  • ❌ Przejdę przez ten park codziennie. → ✅ Przechodzę przez ten park codziennie. (nawyk wymaga formy niedokonanej)

Szybki sprawdzian

Uzupełnij każde zdanie właściwą formą.

  1. Taksówka ___ pod hotel. (podjechać, czas przeszły)
  2. Wczoraj ___ przez most pieszo. (my, przejść, czas przeszły, grupa mieszana)
  3. ___ na dół! (ty, zejść, polecenie)
  4. Codziennie ___ przez park. (ja, przejść, nawyk)
  5. Anna ___ do apteki po drodze. (zajść, czas przeszły, kobieta)
  6. Jutro ___ całe jezioro. (my, obejść, czas przyszły)
Pokaż odpowiedzi
  1. podjechała (Taksówka podjechała pod hotel.)   2. przeszliśmy (Wczoraj przeszliśmy przez most pieszo.)   3. Zejdź (Zejdź na dół!)   4. przechodzę (Codziennie przechodzę przez park.)   5. zaszła (Anna zaszła do apteki po drodze.)   6. obejdziemy (Jutro obejdziemy całe jezioro.)

Najważniejsze

  • Kolejne przedrostki dodają kierunek do -iść i -jechać: pod- zbliżyć się, prze- przejść przez, ob- obejść dookoła, za- zajść po drodze, z- zejść w dół.
  • Każdy czasownik ma swoją zwykłą rekcję: podejść do, przejść przez, obejść + biernik, zajść do / po, zejść z / na / do.
  • Wejść łączy się z do przy zamkniętej przestrzeni i z na przy powierzchni, piętrze, scenie albo wydarzeniu; zejść i zjechać łączą się z na (na dół, na parter) przy poziomie, do którego się dociera, i z do przy pomieszczeniu, do którego się schodzi (do piwnicy).
  • Te czasowniki są dokonane (przeszedłem, przejdę); niedokonane odpowiedniki -chodzić i -jeżdżać (przechodzić, podjeżdżać) służą do nawyków, powtarzania i ruchu w toku.
  • Formy czasu przeszłego warto zapamiętać w gotowej postaci: podszedł / podeszła, przeszedł / przeszła, obszedł / obeszła, zaszedł / zaszła, zszedł / zeszła.