Piszę list. Idę do domu. Pracuję w Warszawie.我写一封信。我回家。我在华沙工作。

在庞大的 -am, -asz 一类之后,波兰语动词的下一大类是 -ę, -esz。这一类动词同样很常用(pisać 写、iść 步行去、brać 拿、pracować 工作),但其中许多动词的词干会有些变化,所以最好把每个动词和它的 ja 形式一起记。

简要规则:对 pisać、pić、pracować 这类词干不变的动词,去掉 ja 形式的 -ę 就得到词干,其他人称在词干后加 -esz, -e, -emy, -ecie, -ą:piszę → piszesz, pisze, piszemy, piszecie, piszą。iść、brać、jechać 这类动词的词干会变化,见下文。

汉语的动词不随人称变化(我写、你写、他写),而波兰语的词尾本身就表明人称,所以代词通常可以省略:Piszę. 就已经是“我写”。汉语要用“在”或“正在”表示进行,波兰语则没有单独的进行式,同一个现在时形式既可以表示经常做的事,也可以表示此刻正在做的事。

词尾怎么用

以 pisać(写)为例。词干 pisz- 在所有形式中都相同:

人称 代词 形式(pisać)
第一人称单数 ja piszę(我写)
第二人称单数 ty piszesz(你写)
第三人称单数 on / ona / ono pisze(他/她/它写)
第一人称复数 my piszemy(我们写)
第二人称复数 wy piszecie(你们写)
第三人称复数 oni / one piszą(他们/她们写)

请注意三点:

  • 词尾是 -ę, -esz, -e, -emy, -ecie, -ą。字母 ę 和 ą 是波兰语字母与发音中讲过的鼻元音。
  • 与 -am, -asz 一类相比,第一人称单数以 -ę 结尾(不是 -m),第三人称单数以 -e 结尾(不是 -a),第三人称复数以 -ą 结尾(不是 -ją):pisze 和 czyta,piszą 和 czytają。
  • pisze 用于 on, ona, ono,也用于带 pan 和 pani 的礼貌称呼;piszą 用于 oni、one 和 państwo(见用 pan / pani / państwo 表示礼貌称呼)。

词干变化时

这一类的许多动词,词干并不是在所有形式中都相同。有一个好用的规律:ja 形式和 oni 形式共用一个词干,其余四个形式共用另一个词干。

不定式 意思 ja ty on / ona my oni
iść 去(步行) idę idziesz idzie idziemy idą
brać 拿 biorę bierzesz bierze bierzemy biorą
jechać 去(乘交通工具) jadę jedziesz jedzie jedziemy jadą
pisać 写 piszę piszesz pisze piszemy piszą
pić 喝 piję pijesz pije pijemy piją

iść 的词干在 idę, idą 中是 id-,在其他形式中是 idzi-。brać 是 bior- 和 bierz-,jechać 是 jad- 和 jedz-。pisać、pić 这类动词则始终只有一个词干。因此光看不定式是不够的:把 iść – idę 和 brać – biorę 放在一起记,就能掌握整个模式。

-ować 动词

有一大批动词以 -ować 结尾。它们很规则,容易推断:-ować 换成 -uję, -ujesz, -uje, -ujemy, -ujecie, -ują。

不定式 意思 ja ty on / ona my wy oni
pracować 工作 pracuję pracujesz pracuje pracujemy pracujecie pracują
kupować 买 kupuję kupujesz kupuje kupujemy kupujecie kupują

studiować(上大学、学习)、gotować(做饭)、podróżować(旅行)也遵循同样的规则。

几个例句:

  • Anna pisze e-mail.(安娜在写电子邮件。)
  • Idziemy do domu.(我们回家。)
  • Dzieci piją mleko.(孩子们在喝牛奶。)
  • Kupujemy chleb.(我们买面包。)

动词后面的名词有各自的格词尾(do domu、w banku),在去某处:do + 属格,na / w + 宾格和第四格(宾格):无生命事物与阴性名词中讲解。现阶段只要能在动词旁边认出它们就够了。

一个现在时,表示“此刻”和“经常”

波兰语没有单独的进行式。同一个现在时形式既说明经常发生的事,也说明此刻正在发生的事:

  • Piszę codziennie.(我每天写。)
  • Piszę teraz.(我现在正在写。)
  • Pracuję w banku.(我在银行工作。)

需要时,可以用 codziennie(每天)、teraz(现在)、zawsze(总是)这样的词来明确意思。

省略代词

因为每个人称都有自己的词尾,代词常常省略:Piszę.、Idziemy do domu.、Pracujecie w Krakowie? 需要对比或强调时可以加上:Ja piszę, a ty czytasz.(我在写,你在读。)

pisze 和 piszą 本身看不出“是谁”,所以除非上一句已经说清楚,通常会保留名词或代词:Anna pisze.、Oni idą do szkoły. 关于主语代词,见人称代词。

否定与疑问

否定时,把 nie 作为单独的词放在动词前面:

  • Nie piszę.(我不写。)
  • Anna nie pracuje w banku.(安娜不在银行工作。)
  • Nie idziemy do domu.(我们不回家。)

是非问句可以在句首加 czy,也可以只用升调:

  • Czy idziesz do szkoły?(你去学校吗?)
  • Idziesz do szkoły?(你去学校吗?)

波兰语在疑问句和否定句里都没有类似英语 do 的助动词。详见用“nie”表示否定和疑问句:czy 与疑问词。

如何区分各类

ja 形式是判断动词属于哪一类的最快线索:

  • -am → -am, -asz 一类:czytam, czytasz, czyta(见现在时:-am, -asz 型动词)。
  • 在 pisz-, id-, bior-, pracuj- 这类词干后的 -ę → 这一类:piszę, piszesz, pisze。
  • robić、mówić 这类动词的 -ę(robię, robisz, robi)→ 第三种模式,因为第二人称以 -isz / -ysz 结尾(见现在时:-ę, -isz / -ysz 型动词)。

像 mieć(有)和 jeść(吃)这样非常常用的动词,不能整齐地归入这些模式,在现在时:不规则动词中讲解。

常见错误

  • ❌ Ja piszesz. → ✅ Ja piszę.(-esz 只用于 ty)
  • ❌ Anna piszę. → ✅ Anna pisze.(第三人称单数以 -e 结尾)
  • ❌ Oni piszają. → ✅ Oni piszą.(这一类的第三人称复数以 -ą 结尾,不是 -ają)
  • ❌ Ona idę. → ✅ Ona idzie.(词干会变:idzi-)
  • ❌ Pracam w banku. → ✅ Pracuję w banku.(-ować 动词用 -uję,不用 -am)
  • ❌ Piszę nie. → ✅ Nie piszę.(nie 放在动词前面)

小测验

每个空格应填哪个形式?

  1. Ja ___ list.(pisać)
  2. Anna ___ do szkoły.(iść)
  3. My ___ w banku.(pracować)
  4. Wy ___ kawę?(brać)
  5. Oni ___ do Krakowa.(jechać)
  6. Ty ___ wodę.(pić)
查看答案
  1. piszę   2. idzie   3. pracujemy   4. bierzecie   5. jadą   6. pijesz

要点回顾

  • -ę, -esz 模式:在词干后加 -ę, -esz, -e, -emy, -ecie, -ą:piszę, piszesz, pisze, piszemy, piszecie, piszą。
  • 许多动词的词干会变:ja 和 oni 共用一个词干,其余人称共用另一个(idę, idziesz, idą;biorę, bierzesz, biorą),所以最好把每个动词和它的 ja 形式一起记。
  • -ować 动词很规则:-ować 换成 -uję, -ujesz, -uje, -ujemy, -ujecie, -ują。
  • 同一个现在时形式既表示“我写”也表示“我正在写”;词尾表明人称,所以代词通常省略。
  • 否定:nie 放在动词前。疑问:句首加 czy 或用升调。
  • 与 -am, -asz 相比:用 -ę 代替 -am,用 -e 代替 -a,用 -ą 代替 -ają。