Mieszkam na trzecim piętrze, a mój brat mieszka na pierwszym.(私はポーランド語でいう3階(日本の4階)に住んでいて、兄は1階(日本の2階)に住んでいます。)
基数は「いくつ?」に答え(trzy, pięć)、序数は「何番目?」に答えます(trzeci, piąty)。3階、5日目、2回目などです。日本語では「第」や「番目」を数の前後につけて形が変わりませんが、ポーランド語の序数は形容詞のように働き、性・数・格で名詞と一致します。形そのものに加えて、これがいちばん大切な点です。形は多くの場合、基数に語尾をつけて作られます。
ひとことで言うと、序数は形容詞(pierwszy, pierwsza, pierwsze)で、名詞の性と格に合わせます(na trzecim piętrze)。21番目のような数では両方の語が序数になります(dwudziesty pierwszy)。基数のままなのは百の位と千の位だけです(sto dwudziesty trzeci)。
形:1番目から20番目まで
最初の4つは不規則で、5番目からは基数をもとに作ります。表には男性形を示します。辞書に載る形でもあります。
| 数 | 序数 | 数 | 序数 |
|---|---|---|---|
| 1 | pierwszy | 11 | jedenasty |
| 2 | drugi | 12 | dwunasty |
| 3 | trzeci | 13 | trzynasty |
| 4 | czwarty | 14 | czternasty |
| 5 | piąty | 15 | piętnasty |
| 6 | szósty | 16 | szesnasty |
| 7 | siódmy | 17 | siedemnasty |
| 8 | ósmy | 18 | osiemnasty |
| 9 | dziewiąty | 19 | dziewiętnasty |
| 10 | dziesiąty | 20 | dwudziesty |
綴りについて2点あります。5番目から19番目の序数は -ty、-ny、-sty で終わり(piąty, dwunasty, piętnasty)、基数に近いので見分けやすいです。そして trzeci は語幹が軟子音なので、女性形と中性形は trzecia と trzecie になります(druga, drugie と比べてください)。下の表を見てください。
10の位、100番目、1000番目
| 数 | 序数 |
|---|---|
| 30 | trzydziesty |
| 40 | czterdziesty |
| 50 | pięćdziesiąty |
| 60 | sześćdziesiąty |
| 70 | siedemdziesiąty |
| 80 | osiemdziesiąty |
| 90 | dziewięćdziesiąty |
| 100 | setny |
| 1000 | tysięczny |
複合数
21から99までは、両方の語が序数になります。dwudziesty pierwszy(21番目)、trzydziesty piąty(35番目)、pięćdziesiąty ósmy(58番目)です。もっと大きな数では、百の位と千の位は基数のままで、その後に続く十の位と一の位だけが序数になります。sto dwudziesty trzeci(123番目)、dwieście pięćdziesiąty(250番目)、tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty(1990番目)です。きりのよい百や千には独自の序数(setny, dwusetny, tysięczny)がありますが、あまり使われません。
一致:序数は形容詞のように変わる
序数は性・数・格で名詞と一致し、語尾は形容詞と同じです(形容詞と代名詞の全格にわたる変化を参照)。単数主格は次のようになります。
| 数 | 男性 | 女性 | 中性 |
|---|---|---|---|
| 1 | pierwszy dzień | pierwsza lekcja | pierwsze piętro |
| 2 | drugi dzień | druga lekcja | drugie piętro |
| 3 | trzeci dzień | trzecia lekcja | trzecie piętro |
| 5 | piąty dzień | piąta lekcja | piąte piętro |
複数では普通 -e の形になり(pierwsze dni, drugie lekcje)、男性のグループには pierwsi, drudzy, trzeci を使います(Jesteśmy pierwsi.)。ほかの格では、名詞の格に合った形容詞の語尾がつきます。例を見てください。na trzecim piętrze(前置格)、w pierwszej klasie(前置格、女性)、do drugiego pokoju(生格、男性)です。
- To jest moja druga książka.(これは私の2冊目の本です。)
- Mieszkam w trzecim domu po lewej stronie.(私は左から3軒目の家に住んでいます。)
- Idę do trzeciej klasy.(私は3年生になります。)
- Czytam piąty rozdział.(私は第5章を読んでいます。)
数字で書くときは、序数の後にピリオドをつけます。3. piętro, 5. rozdział のように書きます。ピリオドは語尾の代わりなので、正しい形で読む必要があります。na 3. piętrze は na trzecim piętrze と読みます。
階
ポーランド語では、地面と同じ高さの階を parter といい、その上の階は pierwsze piętro(parter の上の最初の階)から数えます。piętro は中性名詞なので、序数も中性になります。
- Mieszkam na parterze.(私は1階に住んでいます。)
- Mieszkam na trzecim piętrze.(私はポーランド語でいう3階(日本の4階)に住んでいます。)
- Idę na drugie piętro.(私はポーランド語でいう2階(日本の3階)へ行きます。)
2つの格に注意してください。na + 前置格 は「どこで」(na drugim piętrze)、na + 対格 は「どこへ」(na drugie piętro)を表します。中性名詞の対格は主格と同じです。前置格:前置詞を参照してください。
日本では1階は地面と同じ高さの階ですが、ポーランド語では地面の高さの階を parter といい、pierwsze piętro はその上の最初の階、つまり日本の2階にあたります。そのため drugie piętro は日本の3階、trzecie piętro は4階です。
順序
序数は並びの中での位置を表します。
- Jestem pierwszy w kolejce.(私は列の先頭です。)
- Który to jest rozdział? Trzeci.(これは第何章ですか。第3章です。)
- Jestem tu po raz pierwszy.(私はここに来るのは初めてです。)
- Na drugie danie poproszę rybę.(メインには魚をお願いします。)
項目を挙げるときには決まった言い方があります。po pierwsze, po drugie, po trzecie(第一に、第二に、第三に)です。なお、raz に基数をつけると「何回」の意味になり(dwa razy)、序数は「何回目」を表します(po raz drugi)。
日付
日付には、序数と生格の月名を使います。piąty maja(5月5日)です。dzień(「日」)が省略されているので、序数は男性形になります。今日の日付を聞かれたら主格で、「何日に?」には生格で答えます。
- Który dziś jest? Dziś jest piąty maja.(今日は何日ですか。今日は5月5日です。)
- Mam urodziny piątego maja.(私の誕生日は5月5日です。)
- Wyjeżdżam dwudziestego pierwszego czerwca.(私は6月21日に出発します。)
月の名前や日付の詳しい説明は曜日・日付・時の表現にあります。
世紀と年
世紀も序数で表し、ローマ数字で書くことが多いです。w XXI wieku は w dwudziestym pierwszym wieku(21世紀に)と読みます。年も最後の語が序数になります。w dwa tysiące dwudziestym roku(2020年に)です。
よくある間違い
- ❌ dwa piętro → ✅ drugie piętro (階には序数を使います)
- ❌ pierwszy piętro → ✅ pierwsze piętro (序数は性が一致します。piętro は中性です)
- ❌ dwadzieścia pierwszy → ✅ dwudziesty pierwszy (21から99までは両方の語が序数です)
- ❌ Mieszkam na trzeci piętrze. → ✅ Mieszkam na trzecim piętrze. (序数は名詞の格をとります)
- ❌ trzecy → ✅ trzeci (軟子音の語尾 -i:trzecia, trzecie)
- ❌ Dziś jest piąty maj. → ✅ Dziś jest piąty maja. (月は生格です)
- ❌ Mam urodziny piąty maja. → ✅ Mam urodziny piątego maja. (「何日に」の場合は序数も生格です)
- ❌ Jestem tu po raz jeden. → ✅ Jestem tu po raz pierwszy. (並びの中の位置は序数で表します)
ミニテスト
かっこの中の数を正しい形にしてください。
- To jest moja ___ książka. (2)
- Mieszkam na ___ piętrze. (5)
- Dziś jest ___ maja. (12)
- Mam urodziny ___ marca. (8)
- To jest ___ lekcja. (21)
- Jestem tu po raz ___. (1)
- Na ___ danie poproszę rybę. (2)
- Idę na ___ piętro. (3)
答えを見る
- druga 2. piątym 3. dwunasty 4. ósmego 5. dwudziesta pierwsza 6. pierwszy 7. drugie 8. trzecie
さっそく使ってみませんか?
- スマホで声に出してみる — Android アプリでは、あなたのレベルに合った新しい単語が毎日届き、どんな話題でもやさしい添削つきでおしゃべりできます。
- 短いエクササイズを試す — チューターが、学んでいるテーマに合わせて練習を組み立てます。 練習を始める →
- 自分の文章をチェックする — 何か書いてみると、より自然になる言い方が見つかります。 文法チェッカーを試す →
ポイント
- 序数は「何番目?」に答え、形容詞です。pierwszy, pierwsza, pierwsze のように、名詞の性・数・格に合わせます(na trzecim piętrze)。
- 最初の4つは不規則で(pierwszy, drugi, trzeci, czwarty)、5番目からは基数をもとに作ります(piąty, szósty … dwudziesty)。10の位は -ty で終わります(trzydziesty, czterdziesty)。
- 21番目から99番目までは両方の語が序数です(dwudziesty pierwszy)。百の位と千の位は基数のままです(sto dwudziesty trzeci)。
- 階:parter、その上が pierwsze, drugie, trzecie piętro。「どこで」は na + 前置格、「どこへ」は na + 対格。
- 日付:序数 + 生格の月名(piąty maja)。「何日に」では序数も生格になります(piątego maja)。
- 数字で書く序数にはピリオドをつけ(3. piętro)、項目を挙げるときは po pierwsze, po drugie と言います。