Apri la finestra, per favore, e non parlare così forte!Otwórz, proszę, okno i nie mów tak głośno!

Gdy rozmawiasz z przyjacielem, członkiem rodziny albo dzieckiem, do którego mówisz na „ty” (tu), polecenia wydajesz w trybie rozkazującym. Jest krótki i u większości czasowników przypomina czas teraźniejszy.

W skrócie: czasowniki na -are kończą się na -a (parlare → parla). Czasowniki na -ere i -ire mają taką samą formę jak 2. osoba liczby pojedynczej (tu) w czasie teraźniejszym (scrivere → scrivi, dormire → dormi). Zakaz tworzy się za pomocą non + bezokolicznik: Non parlare!

Po polsku zakaz też opiera się na trybie rozkazującym („Nie mów!”), a po włosku po non stoi bezokolicznik: Non parlare! Poza tym końcówka -i w tu parli należy do czasu teraźniejszego, a nie do rozkazu: tryb rozkazujący czasowników na -are to Parla!

Formy regularne

Bezokolicznik Tryb rozkazujący (tu) Przykład
-are: parlare parla Parla più piano! (Mów ciszej!)
-are: ascoltare ascolta Ascolta questa canzone. (Posłuchaj tej piosenki.)
-ere: scrivere scrivi Scrivi il tuo nome. (Napisz swoje imię.)
-ere: prendere prendi Prendi un caffè. (Weź kawę.)
-ire: aprire apri Apri la porta. (Otwórz drzwi.)
-ire: dormire dormi Dormi bene! (Śpij dobrze!)
-ire z -isc-: finire finisci Finisci i compiti. (Skończ zadania.)

U czasowników na -are tryb rozkazujący jest taki sam jak forma lui/lei w czasie teraźniejszym: Marco parla / Parla! U czasowników z -isc-, takich jak finire i pulire, w trybie rozkazującym zostaje -isc-: pulisci. Zob. Czas teraźniejszy: czasowniki na -are, Czas teraźniejszy: czasowniki na -ere i Czas teraźniejszy: czasowniki na -ire (także z -isc-).

Częste formy nieregularne

Kilka bardzo przydatnych czasowników ma własny tryb rozkazujący:

Bezokolicznik Tryb rozkazujący (tu) Przykład
andare va' / vai Vai a casa! (Idź do domu!)
fare fa' / fai Fai attenzione. (Uważaj.)
dare da' / dai Dammi la mano. (Daj mi rękę.)
stare sta' / stai Stai calmo! (Zachowaj spokój!)
dire di' Dimmi la verità. (Powiedz mi prawdę.)
venire vieni Vieni qui! (Chodź tutaj!)
uscire esci Esci con noi! (Wyjdź z nami!)
essere sii Sii gentile. (Bądź miły.)
avere abbi Abbi pazienza. (Miej cierpliwość.)

Krótkie formy z apostrofem (va', fa', da', sta') i formy na -i (vai, fai, dai, stai) są obie częste. O czasownikach andare, fare, dare, stare i dire zob. Czas teraźniejszy: częste czasowniki nieregularne (andare, fare, dare, stare) i Czas teraźniejszy: inne częste czasowniki nieregularne (venire, uscire, dire, sapere).

Jak powiedzieć „nie rób”

Aby zabronić czegoś jednej osobie, stawia się non przed bezokolicznikiem:

  • Non parlare! (Nie mów!)
  • Non mangiare tutto. (Nie jedz wszystkiego.)
  • Non dimenticare le chiavi. (Nie zapomnij kluczy.)
  • Non essere triste. (Nie bądź smutny.)

Schemat jest taki: forma twierdząca używa trybu rozkazującego tu (Parla!), a przecząca non + bezokolicznik (Non parlare!). Zob. Przeczenie z non.

Zaimki na końcu

Krótkie zaimki dołącza się do końca polecenia twierdzącego, a oba wyrazy pisze się razem:

  • Aiutami! (Pomóż mi!)
  • Ascoltami. (Posłuchaj mnie.)
  • Dimmi! (Powiedz mi!)
  • Dammi il libro. (Daj mi książkę.)

Po krótkich formach va', fa', da', sta' i di' większość zaimków podwaja pierwszą spółgłoskę: dammi, dimmi, fammi, stammi, vacci. Wyjątkiem jest zaimek gli: dagli, digli. W przeczeniu zaimek można postawić przed bezokolicznikiem albo dokleić go na końcu: Non mi aiutare / Non aiutarmi. Obie wersje są poprawne.

Częste błędy

  • ❌ Parli più piano! → ✅ Parla più piano! (końcówka -i należy do czasu teraźniejszego, nie do rozkazu)
  • ❌ Non parla! → ✅ Non parlare! (zakaz tworzy się z non + bezokolicznik)
  • ❌ Scrive il tuo nome. → ✅ Scrivi il tuo nome. (scrive to forma lui/lei)
  • ❌ Fini i compiti. → ✅ Finisci i compiti. (finire zachowuje -isc-)

Krótkie sprawdzenie

Jak brzmi polecenie dla przyjaciela, do którego mówisz na „ty”?

  1. (ascoltare) ____ questa musica!
  2. (scrivere) ____ una e-mail.
  3. (aprire) ____ la finestra.
  4. (finire) ____ la cena.
  5. (venire) ____ qui, per favore.
  6. Jak powiedzieć „Nie zapomnij” z czasownikiem dimenticare?
Pokaż odpowiedzi
  1. Ascolta   2. Scrivi   3. Apri   4. Finisci   5. Vieni   6. Non dimenticare!

Najważniejsze

  • Tryb rozkazujący dla osoby, do której mówisz na „ty”, jest krótki: -are → -a (parla), -ere → -i (scrivi), -ire → -i (dormi, ale finisci).
  • Formy nieregularne: va'/vai, fa'/fai, da'/dai, sta'/stai, di', vieni, esci, sii, abbi.
  • Zakaz tworzy się za pomocą non + bezokolicznik: Non parlare!
  • Krótkie zaimki dołącza się do końca polecenia twierdzącego: Aiutami! Dimmi!