Rosyjskie czasowniki ruchu z при- i у-: прийти, уйти, приехать, уехать

Вчера мы приехали в Москву. Завтра я уйду с работы в пять.Wczoraj przyjechaliśmy do Moskwy. Jutro wyjdę z pracy o piątej.

Z przedrostkami при- i у- rosyjskie czasowniki ruchu tworzą pary aspektowe: formę dokonaną i niedokonaną, na przykład прийти / приходить. Przedrostek wskazuje relację ruchu do miejsca odniesienia (przybycie z при-, oddalenie z у-), a aspekt – jak jest on przedstawiony: forma na -йти lub -ехать jest dokonana, a forma na -ходить lub -езжать niedokonana. Ten artykuł omawia dwa najczęstsze przedrostki: при- (przybycie) i у- (odejście). Czasowniki bez przedrostka są w artykule Czasowniki ruchu: идти/ходить i ехать/ездить, a aspekty wprowadza artykuł Aspekt czasownika: niedokonany i dokonany (wprowadzenie).

W skrócie: при- to przybycie, у- to odejście. Pieszo: прийти / приходить, уйти / уходить. Środkiem transportu: приехать / приезжать, уехать / уезжать. Pierwszy czasownik z każdej pary jest dokonany (zakończone, ograniczone przybycie lub odejście), drugi niedokonany (zwyczaj lub przebieg).

Cztery pary

Przedrostek при- oznacza przybycie w jakieś miejsce, a у- oddalenie się od miejsca, w którym ktoś był. Formy dokonane są utworzone od идти i ехать, a niedokonane od ходить i od -езжать, formy spokrewnionej z ездить.

Polskie przedrostki działają podobnie: przy- odpowiada при- (przyjść – прийти, przyjechać – приехать), a od- zwykle odpowiada у- (odejść – уйти, odjechać – уехать). Uwaga: polskie ujść znaczy co innego (uniknąć, uciec), więc rosyjskie уйти to po polsku zwykle odejść albo wyjść.

Aspekt niedokonany: zwyczaje i przebieg

Czasowniki niedokonane są regularne i odmieniają się według wzorów z artykułów Czas teraźniejszy: II koniugacja, końcówki -и- (говорить, любить) (-ходить) i Czas teraźniejszy: I koniugacja, końcówki -е- (читать, знать) (-езжать); w приходить i уходить w formie я д zmienia się w ж, jak w хожу:

Używa się ich do zwyczajów i do powtarzających się przybyć i odejść:

• Он всегда приходит на работу в девять. (Zawsze przychodzi do pracy o dziewiątej.)
• Автобус уходит в восемь. (Autobus odjeżdża o ósmej.)
• Мои друзья часто приезжают к нам в гости. (Moi znajomi często do nas przyjeżdżają.)
• Я уезжаю из города каждое лето. (Każdego lata wyjeżdżam z miasta.)

Aspekt dokonany: zakończone przybycie lub odejście

Czasowniki dokonane przedstawiają przybycie lub odejście jako zdarzenie ograniczone i zakończone. Mają końcówki takie jak идти i ехать po przedrostku. Aspekt dokonany nie ma czasu teraźniejszego; formy podobne do teraźniejszych oznaczają przyszłość (zob. Czas przyszły czasowników dokonanych (czas przyszły prosty)):

• Завтра я приду в пять. (Jutro przyjdę o piątej.)
• Мы уедем в субботу. (Wyjedziemy w sobotę.)

Czas przeszły czasowników прийти i уйти jest nieregularny, tak jak u идти: пришёл, пришла, пришло, пришли i ушёл, ушла, ушло, ушли. Czasowniki z -ехать są regularne: приехал, приехала, приехали; уехал, уехала, уехали:

• Вчера Анна пришла домой поздно. (Wczoraj Anna wróciła późno do domu.)
• Он уже ушёл. (Już poszedł.)
• Мы приехали из Германии два года назад. (Przyjechaliśmy z Niemiec dwa lata temu.)
• Они уехали в отпуск. (Wyjechali na urlop.)

Dokonany czy niedokonany w czasie przeszłym

W czasie przeszłym dokonane пришёл wysuwa na pierwszy plan zakończone przybycie, więc często rozumie się, że osoba jest teraz na miejscu. Niedokonane приходил zwykle przedstawia wizytę jako fakt albo coś, co zdarzyło się więcej niż raz; wtedy naturalne jest rozumienie, że wizyta się skończyła. Kontekst może zmienić każde z tych odczytań. Ta sama tendencja dotyczy pozostałych par, jak opisano w artykule Aspekt w czasie przeszłym (niedokonany i dokonany):

• Ко мне пришёл друг. (Przyszedł do mnie znajomy; prawdopodobnie nadal tu jest.)
• Ко мне приходил друг. (Odwiedził mnie znajomy; prawdopodobnie już poszedł.)
• Он уехал из города. (Wyjechał z miasta; prawdopodobnie już go tu nie ma.)
• Он уезжал из города на неделю. (Wyjeżdżał z miasta na tydzień; prawdopodobnie już wrócił.)

Dokąd i skąd

Miejsce przybycia odpowiada na pytanie куда? i łączy się z в lub на oraz biernikiem, jak w artykule Biernik: kierunek z в/на (куда?). Miejsce odejścia odpowiada na pytanie откуда? i łączy się z из lub с oraz dopełniaczem, jak w artykule Dopełniacz: pochodzenie i podstawowe przyimki (из, с, от, у, без, для). Przyimki tworzą pary: в … → из … i на … → с …. Przy osobie rosyjski używa к z celownikiem i от z dopełniaczem, jak w artykule Celownik z к i по:

• Я пришёл на работу в девять и ушёл с работы в шесть. (Przyszedłem do pracy o dziewiątej, a wyszedłem z pracy o szóstej.)
• Мы приехали в Москву из Берлина. (Przyjechaliśmy do Moskwy z Berlina.)
• Завтра к нам придёт друг. (Jutro przyjdzie do nas znajomy.)

Godziny omawia artykuł Podawanie godziny. Wchodzenie, wychodzenie, zbliżanie się i przechodzenie mają inne przedrostki i są w artykule Czasowniki ruchu z kolejnymi prefiksami (войти, выйти, подойти, перейти).

Częste błędy

• ❌ Я прийду завтра. → ✅ Я приду завтра. (czas przyszły od прийти nie ma й: приду, придёшь)
• ❌ Вчера он уйдил рано. → ✅ Вчера он ушёл рано. (czas przeszły od уйти jest nieregularny: ушёл, ушла, ушли)
• ❌ Мы приехали в Москве. → ✅ Мы приехали в Москву. (куда? wymaga biernika)
• ❌ Он ушёл из работы. → ✅ Он ушёл с работы. (на работу → с работы, a nie из)
• ❌ Я приезжу в Москву каждый год. → ✅ Я приезжаю в Москву каждый год. (приезжать to regularny czasownik na -ать: приезжаю, a nie езжу)

Szybki test

Która forma czasownika z nawiasu pasuje do każdej luki?

1. Вчера Анна ____ домой поздно. (прийти)
2. Завтра я ____ в Москву на поезде. (приехать)
3. Он каждый день ____ из дома в восемь. (уходить)
4. Мы ____ из Германии два года назад. (приехать)
5. Когда ты обычно ____ с работы? (приходить)

Najważniejsze

• При- to przybycie, a у- to odejście: прийти / приходить, уйти / уходить pieszo; приехать / приезжать, уехать / уезжать środkiem transportu.
• W tych parach pierwsza forma jest dokonana (zakończone przybycie lub odejście, po odmianie z sensem przyszłym: приду, уеду), druga niedokonana (zwyczaj lub przebieg: прихожу, уезжаю).
• Czas przeszły od прийти i уйти jest nieregularny (пришёл, пришла, ушёл, ушла); czasowniki z -ехать są regularne (приехал, уехали).
• W czasie przeszłym пришёл często sugeruje, że ktoś jest teraz na miejscu, a приходил, że ktoś przyszedł i już poszedł; kontekst może to zmienić.
• Куда? łączy się z в / на i biernikiem, a откуда? z из / с i dopełniaczem (в Москву → из Москвы, на работу → с работы); przy osobie używa się к i от.