Tutaj nie wolno palić, ale można usiąść na tarasie. Trzeba zarezerwować stolik, bo warto tu przyjść.这里不许吸烟,但可以坐在露台上。需要订桌,因为这里值得来
波兰语有一小组简短的词,不指明任何人,就能说什么是允许的、必要的或值得做的:można、wolno、trzeba、należy 和 warto。它们没有主语,也没有人称词尾,后面的动词总是不定式。说到具体的人时,通常用 情态动词加不定式(chcieć, móc, musieć, umieć) 中的情态动词(muszę, mogę)。
简而言之:można(可能,允许)、wolno(允许)、trzeba(需要)、warto(值得)和更正式的 należy(应当)没有主语,也没有人称词尾。后面接不定式(Trzeba zapłacić.),其他几个词表示过去和将来时加上 było 或 będzie(trzeba było, będzie można)。
汉语用“可以、不能、不许、需要、不用、值得”这些词,波兰语也有同样的区分:nie trzeba 接近“不用、不必”,nie wolno 接近“不许”。不过汉语的“不要”常带禁止的意思,而 nie trzeba 只说“没有必要”,禁止要说 nie wolno。
主要的词
这些词都是笼统地回答“可以、需要或应当做什么?”,并不针对某一个具体的人:
| 词 | 意思 | 例句 |
|---|---|---|
| można | 有可能,可以 | Tu można usiąść.(这里可以坐) |
| wolno | 允许(由规定或许可) | Czy wolno wejść?(可以进去吗?) |
| trzeba | 需要,必须 | Trzeba zapłacić.(需要付款) |
| należy | 应当(正式,用于告示和规定) | Należy wyłączyć telefon.(请关闭手机) |
| warto | 值得 | Warto spróbować.(值得试一试) |
句型始终一样:无人称词加不定式。对于“我、你、我们”都不变,也没有主语:
- Tutaj można płacić kartą.(这里可以刷卡)
- Trzeba kupić chleb i mleko.(需要买面包和牛奶)
- Warto się uczyć codziennie.(每天学习是值得的)
- Czy tu wolno robić zdjęcia?(这里可以拍照吗?)
反身动词保留 się(warto się uczyć)。Wolno 多出现在疑问句和否定句中(Czy wolno? Nie wolno.),而 można 是日常用语,既表示“可能”,也表示“允许”。否定的用法见 用“nie”表示否定。
什么是允许的:można 和 wolno
Można 说某事可能或被允许,wolno 说某事因规定或别人的许可而被允许。询问某事是否被允许,以 Czy 开头:
- Czy można tu usiąść? Tak, można.(可以坐在这里吗?可以)
- W muzeum nie wolno jeść.(博物馆里不许吃东西)
- Nie można tu parkować.(这里不能停车)
- Dziś nie można wejść do muzeum, bo jest zamknięte.(今天不能进博物馆,因为它关门了)
什么是必要的:trzeba 和 należy
Trzeba 笼统地说某事是必要的(“需要……”)。人称动词 muszę, musisz, musi(见 情态动词加不定式(chcieć, móc, musieć, umieć))则说某个具体的人必须做。Należy 是下达指示或说明规则的正式说法(“应当……”),常见于告示和说明书:
- Trzeba wcześnie wstać.(需要早起)
- Trzeba zapłacić przed wejściem.(进去之前需要付款)
- Należy zachować ciszę.(应当保持安静)
- Muszę wstać, ale trzeba też obudzić dzieci.(我得起床,但还需要叫醒孩子们)
否定:nie wolno、nie można、nie trzeba
每个词的否定形式都有自己的意思,其中两个容易混淆:nie trzeba 表示某事不必做,nie wolno 表示某事被禁止。所以 Nie trzeba tu parkować 的意思是“不必在这里停车”,禁止停车要说 Nie wolno tu parkować。Nie można 比 nie wolno 的范围更宽:可以表示“不被允许”,也可以只是“不可能”(Dziś nie można wejść do muzeum.)。
| 否定形式 | 意思 | 例句 |
|---|---|---|
| nie wolno | 禁止,不许 | Nie wolno tu palić.(这里不许吸烟) |
| nie można | 不可能,不被允许 | Nie można tu parkować.(这里不能停车(不可能或不被允许)) |
| nie trzeba | 不必,没有必要 | Nie trzeba płacić, wejście jest bezpłatne.(不必付款,入场免费) |
| nie warto | 不值得 | Nie warto czekać.(不值得等) |
| nie należy | 不应当(正式) | Nie należy karmić zwierząt.(不应当喂动物) |
人称动词也是一样:Nie musisz 的意思是“你不用”(和 nie trzeba 一样),Nie możesz 的意思是“你不可以”或“你不能”。
说出是谁:与格
要说是谁可以、应当或需要做某事,就把这个人放在与格(见 第三格(与格):给予与告诉(komu?))。通常用短形式代词 mi, ci, mu, jej, nam, wam, im(见 斜格人称代词(mnie, mi, go, jemu, z nim)),放在这个词的后面:
- Czy wolno mi tu usiąść?(我可以坐在这里吗?)
- Nie wolno ci tego robić.(你不许做这件事)
- Warto ci tam pojechać.(你去那里是值得的)
- Czy wolno nam tu zaparkować?(我们可以在这里停车吗?)
这在 wolno、można 和 warto 中很常见。trzeba 通常不说出是谁,要指人时改用人称动词(muszę, musisz)。
过去和将来:było 和 będzie
这些词没有自己的过去时和将来时,所以要加上动词 być 的 było(过去)或 będzie(将来)(见 过去时:-ł, -ła, -ło 形式 和 未完成体将来时(będę + 不定式或过去时形式))。Było 永远是中性单数形式,不管说的是谁或什么,不定式不变:
| 现在 | 过去 | 将来 |
|---|---|---|
| można | można było | będzie można |
| trzeba | trzeba było | będzie trzeba |
| warto | warto było | będzie warto |
| nie wolno | nie wolno było | nie będzie wolno |
| nie można | nie można było | nie będzie można |
- Wczoraj trzeba było wcześnie wstać.(昨天需要早起)
- W zeszłym roku nie można było tu parkować.(去年这里不能停车)
- Warto było tam pojechać.(去那里是值得的)
- Jutro będzie można wejść za darmo.(明天可以免费入场)
- W przyszłym tygodniu nie będzie trzeba płacić.(下周不必付款)
否定时,将来时的 nie 放在 będzie 前面(nie będzie można),过去时的 nie 放在无人称词前面(nie można było)。Należy 主要用于现在时的告示和规定,它的过去时是 należało,将来时是 będzie należało。
常见错误
- ❌ Czy ja można wejść? → ✅ Czy mogę wejść? (można 没有主语:指人时用 mogę、możesz)
- ❌ Trzeba idę do sklepu. → ✅ Trzeba iść do sklepu. (trzeba 后面的动词用不定式,不用人称形式)
- ❌ Wczoraj trzeba kupić chleb. → ✅ Wczoraj trzeba było kupić chleb. (表示过去需要 było)
- ❌ Jutro będzie nie można wejść. → ✅ Jutro nie będzie można wejść. (将来时的 nie 放在 będzie 前面)
- ❌ Trzeba były kupić książki. → ✅ Trzeba było kupić książki. (było 永远是中性单数,不与所需要的东西一致)
快速检查
请填入合适的词或短语。
- Tutaj ___ parkować.(禁止)
- ___ kupić chleb.(必要)
- ___ tam pojechać, jest bardzo ładnie.(值得)
- Czy tu ___ płacić kartą?(是否可以)
- Nie ___ płacić, wejście jest bezpłatne.(不必)
- Wczoraj ___ długo czekać.(当时需要)
- Jutro ___ wejść do muzeum.(将可以)
- ___ wyłączyć telefony.(正式:应当)
显示答案
- nie wolno 2. Trzeba 3. Warto 4. można 5. trzeba 6. trzeba było 7. będzie można 8. Należy
想马上练一练吗?
要点
- Można、wolno、trzeba、należy 和 warto 没有主语,也没有人称词尾,后面的动词用不定式。
- Można = 可能或允许,wolno = 由规定允许,trzeba = 需要,należy = 应当(正式),warto = 值得。
- Nie trzeba = 不必。Nie wolno = 禁止。Nie można = 不可能或不被允许。
- 人用与格表示:Czy wolno mi?、Nie wolno ci、Warto ci。trzeba 要指人时改用 muszę, musisz。
- 过去:加 było(trzeba było, można było)。将来:加 będzie(będzie można),nie 放在它前面(nie będzie można)。